Bakı, 22 iyun, AZƏRTAC
AZƏRTAC Xurşidbanu Natəvanın yaradıcılığının əhəmiyyəti ilə bağlı incəsənət xadimləri ilə müsahibələr silsiləsini davam etdirir. Qonağımız Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının və “Arts Council” beynəlxalq təşkilatının üzvü rəssam Röya Həsəndir.
Müsahibimiz Natəvanın portretini çəkməyə qərar verərək, niyə onun simasına müraciət etdiyi və onun şəxsiyyətinin Azərbaycan mədəniyyəti üçün hansı əhəmiyyət kəsb etdiyi haqqında danışıb.
“Xurşidbanu Natəvanın obrazı məni çoxdan cəlb edib. Onun portretinin təsvir olunduğu əsərlərimdən biri “İz” adlı fərdi sərgim üçün yaradılmışdı. Burada mən Azərbaycanın tarixi və mədəniyyətində dərin iz buraxmış görkəmli şəxsiyyətlərin obrazlarına müraciət etmişdim. Natəvan daxili dünyasını, istedadını və nəcibliyini rəsm vasitəsilə çatdırmaq istədiyim şəxsiyyətlərdən biri idi. Buna görə də, əsərimdə adi tarixi və ya akademik təsvirdən uzaqlaşmağa və onu uzaq, əfsanəvi bir fiqur kimi deyil, güclü xarakterə, zəngin daxili dünyaya və öz hekayəsi olan canlı bir qadın kimi göstərməyə çalışdım. Enerjili fırça toxunuşları, zəngin rəng palitrası və ifadəli baxışlar vasitəsilə onun daxili gücünü, müdrikliyini və ləyaqətini çatdırmaq istədim. Natəvanın təkcə xarici görünüşünü deyil, həm də əsrlər sonra da insanların qəlbində əks-səda doğuran emosional dünyasını açmaq mənim üçün vacib idi”.
Daha sonra mən onun obrazına “Arts Council Azerbaijan” ilə birgə həyata keçirilən “İkinci həyat” layihəsi çərçivəsində yenidən müraciət etdim. Burada qədim zədələnmiş xalçalar yeni bədii həyat qazanır. Bu dəfə portret xalçada xüsusi boyalarla hazırlanıb ki, bu da əsərə xüsusi məna verirdi. Mənim üçün bu, keçmişlə indi arasında, mədəni irslə müasir incəsənət arasında bir növ dialoqa çevrildi. “İkinci həyat” layihəsi, həmçinin Azərbaycan Milli Xalça Muzeyində və xaricdə, o cümlədən Fransada və Azərbaycanın diplomatik nümayəndəlikləri ilə bağlı mədəniyyət məkanlarında, mədəni irsin qorunub saxlanmasına və müasir şəkildə yenidən dərk edilməsinə həsr olunmuş beynəlxalq sərgilərdə təqdim edilib”, - deyə R.Həsən qeyd edib.
Onun fikrincə, Natəvanın Azərbaycan mədəniyyətində xüsusi yeri var, onun yaradıcılığı isə bu günə qədər aktual olaraq qalır.
“O, təkcə istedadlı şairə, rəssam kimi deyil, həm də maarifçi, xeyriyyəçi və ictimai xadim kimi tanınır. O, dövrünün incəsənətinin, təhsilinin və mədəniyyətinin inkişafını dəstəkləyib. Onun adı ziyalılığın, mənəvi gözəlliyin, nəcibliyin və doğma torpağa olan sevginin simvoluna çevrildi.
Fikrimcə, Natəvanın yaradıcılığı bu gün də aktual olaraq qalır, çünki o, əbədi mövzulara toxunur: sevgi, gözəllik, insan hissləri, ləyaqət və daxili azadlıq. Müasir sənətçilər, şairlər və musiqiçilər təkcə onun ədəbi irsindən deyil, həm də şəxsiyyətinin özündən ilham alırlar”, - deyə rəssam bildirib.
Həmsöhbətimiz üçün Natəvan güclü, müdrik və azad qadın simvoludur.
“Baxmayaraq ki, o, cəmiyyətdə qadının rolunun məhdudlaşdırıldığı XIX əsrdə yaşayıb, o, Azərbaycan tarixində, mədəniyyətində və ədəbiyyatında parlaq iz buraxa bilib. Onun daxili gücünü qoruyub saxlamaq, yaradıcılıqla məşğul olmaq, insanlara kömək etmək və ətrafdakıları ruhlandırmaq qabiliyyətinə heyranam. Məhz belə qadınlar gələcək nəsillər üçün nümunə olurlar, ona görə də onun obrazı bizə bu gün də canlı və yaxın qalır”, - deyə R.Həsən vurğulayıb.
Müsahibimiz qeyd edib ki, hazırda Azərbaycanın tarixi şəxsiyyətləri ilə bağlı yeni layihə üzərində işləyir, burada Natəvanın həyatı xüsusi yer tutur.
“Bu proses böyük hazırlıq tələb edir. Belə görkəmli insanların həyat və yaradıcılığına müraciət edərkən yalnız ümumi məlum faktlara əsaslanmaq kifayət deyil. Arxiv materiallarını, tarixi mənbələri, tərcümeyi-halları öyrənmək, etibarlı məlumat və dövrün təfərrüatlarını axtarmaq lazımdır. Mənim üçün sadəcə rəsm vasitəsilə bir hekayə danışmaq deyil, onu müasir incəsənət dili ilə yenidən dərk etmək maraqlıdır. O cümlədən Natəvanın həyatından ayrı-ayrı epizodları yeni bir şəkildə ortaya qoya biləcək və müasir tamaşaçıya daha yaxın və başa düşülən edə biləcək instalyasiyalar yaratmaq imkanını nəzərdən keçirirəm”, - deyə rəssam qeyd edib.