Bakı, 7 avqust, AZƏRTAC
ABŞ-dən olan bir qrup tədqiqatçı süni intellekt vasitəsilə bakteriofaqların, yəni bakteriyaları yoluxduran virusların həyat qabiliyyətli nümunələrinin uğurla yaradıldığını açıqlayıb. Laboratoriya sınaqları zamanı süni şəkildə layihələndirilmiş viruslar bakteriyaları yoluxdurmağa və onların məhvinə nail olub.
AZƏRTAC “The Wall Street Journal” qəzetinə istinadla xəbər verir ki, alimlər milyonlarla bakteriofaq genomu əsasında öyrədilmiş “Evo 1” və “Evo 2” adlı ixtisaslaşmış genomik süni intellekt modellərindən istifadə ediblər. Ənənəvi böyük dil modellərindən fərqli olaraq, bu sistemlər DNT-nin nukleotid ardıcıllıqlarını proqnozlaşdırır ki, bu da yeni genomların layihələndirilməsinə imkan yaradır.
Əsas model kimi genomunda 11 gen olan, yaxşı öyrənilmiş “FX174” bakteriofağı seçilib. Model “Microviridae” ailəsinə aid bakteriofaqların 14 mindən çox ardıcıllığı əsasında əlavə təlim keçdikdən sonra süni intellekt virus genomlarının minlərlə variantını yaradıb.
Tədqiqatçılar ən perspektivli ardıcıllıqları seçərək laboratoriyada sintez edib və onları “Escherichia coli C” bakteriya ştamı üzərində sınaqdan keçiriblər. Ümumilikdə, süni şəkildə yaradılmış 285 genom sınaqdan keçirilib və onlardan 16-sı həyat qabiliyyətli olub. Əldə edilən bakteriofaqlar bakteriyaların daxilində uğurla çoxalıb və onların lizisinə, yəni hüceyrələrinin dağılmasına səbəb olub.
Tədqiqatçıların sözlərinə görə, süni intellektin yaratdığı bəzi viruslar məlum təbii analoqlardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənib. Onlardan “Evo-F2147” adlandırılan virus nukleotid ardıcıllığı baxımından ona ən yaxın məlum bakteriofaqla təxminən 93 faiz oxşarlıq nümayiş etdirib ki, bu da onun yüksək dərəcədə yeni olduğunu göstərir.
Tədqiqatın müəllifləri bildirirlər ki, bu texnologiya antibiotiklərə davamlı bakteriyalarla mübarizənin yeni üsullarının yaradılması məqsədilə hazırlanır və bakterial infeksiyalara qarşı preparatların işlənib hazırlanması üçün perspektivli alətə çevrilə bilər.
Bununla yanaşı, söhbət yalnız bakteriyaları yoluxduran və insanı yoluxdurmaq qabiliyyətinə malik olmayan bakteriofaqlardan gedir. Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bütün işlər nəzarət olunan laboratoriya şəraitində aparılıb və süni intellektin biomühəndislikdə tətbiqi imkanlarının öyrənilməsinə yönəlib.